Μια Βόλτα στις Εκθέσεις των Etel Adnan και Felix Gonzales-Torres και στη Νέα Tate

Στη Βηρυτό, λέει η Etel Adnan, απ’ όπου και να βρίσκεσαι βλέπεις τη θάλασσα. Κι έτσι ακριβώς είναι και η ζωγραφική της, σαν βόλτα στη Βηρυτό, γεμάτη ήλιο και θάλασσα.

Η ίδια, κόρη Σύρου πατέρα και Ελληνίδας μητέρας, με βασική όμως γλώσσα τα Γαλλικά, αφηγείται πώς ξεκίνησε να ζωγραφίζει στο βιβλίο της «Γράφοντας σε μια ξένη γλώσσα». Κατά τη διάρκεια του Γαλλοαλγερινού πολέμου, αποφάσισε ότι δεν μπορούσε πια να γράφει ποίηση στα Γαλλικά – όπως έγραφε μέχρι τότε – καθότι ήταν για αυτήν πλέον μια γλώσσα δυνάστη. Έτσι – και καθώς τα αραβικά της δεν ήταν ποτέ επαρκή – δοκίμασε τη ζωγραφική. Αφού δεν θα έγραφε ποίηση στα Γαλλικά, θα ζωγράφιζε στα Αραβικά.

Etel Adnan, The Weight of the World
Etel Adnan: “The Weight of the World” Serpentine Sackler Gallery, London

Και εγένετο η ζωγραφική της Adnan, μια ζωγραφική σαν τη γραφή της. Ήσυχη, καθαρή και αυστηρή την ίδια στιγμή, με βασικό πρωταγωνιστή τη φύση, τα φυσικά φαινόμενα, τις εποχές, τον ήλιο, τη θάλασσα, το βουνό. Τα στοιχειώδη. Από τη μία πλακάτα έντονα χρώματα, αφηρημένα τοπία που ταλαντεύονται από τον Σεζάν στον De Stael – κι ενίοτε και προς τον Καντίνσκι, η Βυρηττός της, το όρος Tamalpais στην Καλιφόρνια, όπου έζησε ένα μεγάλο μέρος της ζωής της, η Νέα Υόρκη, το San Gimigliano στην Ιταλία, η χρωματιστή της πραγματικότητα. Από την άλλη η χειρονομιακή της πένα, τα καλλιγραφικά ζωγραφικά αραβικά, η ποίηση που εισχωρεί σαν ποτάμι στη ζωγραφική, η πολιτική της ματιά.

Η Seprentine Sackler gallery – ένα από τα δύο κτήρια της Serpentine στο Hyde Park – φιλοξενεί μέχρι τον Σεπτέμβρη μια μεγάλη ατομική έκθεση της 90χρονης σπουδαίας ποιήτριας και ζωγράφου – πραγματικά σπουδαία και στους δύο αυτούς χώρους δημιουργίας – που περιλαμβάνει εκτός από πίνακες και ταινίες, χαλιά, κεραμικά, παραβάν, σχέδια με πενάκι καθώς και τα υπέροχα leporellos της (γιαπωνέζικα αναδιπλούμενα βιβλία). Σε κάποια από αυτά τα τελευταία η καλλιτέχνης επιχειρεί να αντιγράψει με τη δική της προσωπική καλλιγραφία / πινελιά, ποιήματα σπουδαίων Αράβων ποιητών, στα αραβικά, τη γλώσσα του πατέρα της, γλώσσα με την οποία είχε πάντα μια αμφίθυμη σχέση.

Etel Adnan: «The Weight of the World», Serpentine Sackler Gallery, London © Tristan Fewings / Getty

Η βόλτα στην έκθεση «The weight of the world / Το βάρος του κόσμου» είναι μια περιήγηση σε θάλασσες και βουνά, σε στιχομυθίες του ήλιου με τη σελήνη, σε αγαπημένες της πόλεις και χωριά, σε λέξεις και εικόνες. Είναι μια έκθεση με πολύ ήλιο και πάρα πολύ χρώμα που άλλοτε σε ηρεμεί και άλλοτε σε αναστατώνει, γιατί η Adnan λατρεύει – και παιδεύει – το χρώμα με τον ίδιο τρόπο που λατρεύει και αποδίδει τη φύση, κατανυκτικά. Η χρωματιστή αυτή τοπιογραφία της μπορεί να έχει ως αφετηρία την πολυαγαπημένη της Βυρηττό είναι όμως τελικά παγκόσμια, σχεδόν συμπαντική θα μπορούσαμε να πούμε. Η ίδια εξάλλου έχει κάποτε δηλώσει ότι είναι η καλύτερη φίλη του σύμπαντος αφού πρόκειται για μια γυναίκα που αγάπησε βαθιά τα ταξίδια και όλες τις εκφάνσεις της φύσης και του τοπίου που αυτά της προσέφεραν.

«Etel Adnan: The Weight of the World» Serpentine Sackler Gallery, London © Jerry Hardman-Jones
Etel Adnan: The Weight of the World» Serpentine Sackler Gallery, London © Jerry Hardman-Jones

Μικρό trivia: το εκπληκτικό καφέ της Serpentine Sackler έχει γίνει από την Zaha Hadid, για την οποία μάλιστα η Adnan έχει γράψει ένα μικρό κείμενο που μπορεί να βρει κανείς στο site της γκαλερί.

Οι εκθέσεις που τρέχουν αυτή τη στιγμή στο Λονδίνο είναι πάμπολλες και οι περισσότερες ενδιαφέρουσες. Πριν λοιπόν πω δυο λόγια για το συμβάν των ημερών της πόλης, την άφιξη της νέας Tate δηλαδή, θα ήθελα να συνοδέψω την Adnan με έναν ακόμα καλλιτέχνη που θεωρώ εξόχως ποιητικό και τρυφερό, σε μια άλλη όμως, πιο προσωπική διάσταση. Ίσως η περίπτωση του Felix Gonzales-Torres με/μας συγκινεί λόγω της γνωστής ιστορίας του, του ακτιβισμού του, της συντριβής του από τον θάνατο του αγαπημένου του, της πορείας του ως ασθενής με AIDS και το θάνατο του μόλις στα 39 του.

Στην Hauser and Wirth του Λονδίνου αυτή τη στιγμή μπορεί κανείς να δει το ένα από τα τρία μέρη μιας μεγάλης έκθεσης που λαμβάνει χώρα ταυτόχρονα και διεθνώς σε Λονδίνο, Μιλάνο και Νέα Υόρκη και την επιμελούνται οι καλλιτέχνες και προσωπικοί φίλοι του Gonzales-Torres, Julie Ault και Roni Horn. Κάθε μέρος της έκθεσης ασχολείται με μια ενότητα δουλειάς του καλλιτέχνη. Στο Λονδίνο τα έργα που έχουν επιλέξει οι επιμελητές είναι όλα από τη σημαδιακή για τον Gonzales-Torres χρονιά του 91’, τη χρονιά δηλαδή που έχασε τον σύντροφό του. Ως εκ τούτου η όλη εγκατάσταση είναι διαποτισμένη από την αίσθηση της απώλειας. Υπό τον, σοφά, χαμηλωμένο φωτισμό της γκαλερί ο θεατής περιηγείται σε μια σειρά φωτογραφιών – παζλ, προστατευμένα μέσα σε ζελατίνα.

Felix Gonzalez-Torres
Felix Gonzalez-Torres, Hauser & Wirth, London

Οι εικόνες δεν έχουν κάποια προφανή συνέπεια, τυχαίες, από εφημερίδες, αποσπάσματα κειμένων, οικογενειακές φωτογραφίες, τοπία, ένα σπίτι, μια θάλασσα, δυο άδεια κρεβάτια, κάπως παλιοκαιρισμένες σαν από το κάποτε μιας κάποιας παιδικής ηλικία. Το παζλ, σύμβολο παιχνιδιού, σπαζοκεφαλιάς και ευθραυστότητας μέσα στις – κάπως – νεκρώσιμες διάφανες σακούλες «μην αγγίζετε» και στα θραύσματα μιας άλλης εποχής γίνεται στοιχείο πένθους και νοσταλγίας, ή απλώς λύπης. Η βαριά μεν, ποιητική δε ατμόσφαιρα συμπληρώνεται – επιβαρύνεται τρυφερά με ένα από τα πιο εμβληματικά έργα του καλλιτέχνη, από τη σειρά με τις διπλές λάμπες – “Untitled” (March 5th) #2 – λάμπες -σύντροφοι που ανάβουν μέχρι μοιραία η μία να καεί. Την έκθεση ανοίγει – οδυνηρά; – ένας μπλε καθρέφτης “Untitled” (Fear) και κλείνει καταπραϋντικά ένας ακόμα, διπλός όμως αυτή τη φορά και λευκός, “Untitled” (Orpheus, Twice).

Felix Gonzalez-Torres
Felix Gonzalez-Torres, Hauser & Wirth, London

Δεν θα μπορούσα να κλείσω το κείμενο χωρίς να αναφερθώ στο πολυαναμενόμενο talk of the town του καλοκαιρινού καλλιτεχνικού Λονδίνου.

Η ολοκαίνουρια πτέρυγα της Tate Modern, το Switch House όπως λέγεται, άνοιξε την Παρασκευή 17 Ιουνίου με ένα τριήμερο εκδηλώσεων για όλο τον φιλότεχνο – και μη – κόσμο. Όπως θα φανταζόταν κανείς το θέαμα της νέας δεκαόροφης πτέρυγας είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό και φρέσκο, ίσως όχι όμως αρκετά τολμηρό, αφού τελικά οι αρχιτέκτονες Herzog & de  Meuron δεν δείχνουν να ξέφυγαν πάρα πολύ από την αισθητική του πρώτου τους και βασικού κτιρίου του μουσείου. Παλιό και νέο συνομιλούν με τον ίδιο τρόπο, πολύ τσιμέντο και κόκκινα τούβλα, σε πλέγμα αυτή τη φόρα, γεωμετρικές πυραμιδωτές γραμμές, συμπαγείς όγκοι και ειδικό app για την περιήγηση του επισκέπτη στο σύμπλεγμα των κτιρίων.

Tate Modern, Switch House ©Inexhibit
Tate Modern, Switch House ©Inexhibit

Οι ελεύθεροι χώροι για το κοινό είναι πιο πολλοί, οι αίθουσες αχανείς και η θέα από τον δέκατο όροφο ιλιγγιωδώς μαγευτική. Τα έργα που επιλέχθηκαν για την έκθεση του ανοίγματος δε, ομολογουμένως δεν σε αφήνουν να φύγεις. Η διευθύντρια τονίζει ότι θα δούμε περισσότερη γυναικεία και διεθνή τέχνη, ενώ δεκάλεπτες ξεναγήσεις από το προσωπικό της Tate εντρυφούν σε μεμονωμένα εμβληματικά έργα της συλλογής. Το τριήμερο των εγκαινίων στο ισόγειο γίνονταν περφόρμανς – πετύχαμε τα άλογα της Bruguera από το Tatlin’s Whisper 5 – ενώ διαδραστικά projects λάμβαναν χώρα στους ορόφους της πτέρυγας προσελκύοντας τους άπειρους πραγματικά επισκέπτες κάθε ηλικίας.

New Tate Modern building interior
New Tate Modern building interior

Προσωπικά ξεχώρισα τις αίθουσες με τα έργα των αγαπημένων μου Louise Bourgeois και Rebecca Horn, το τραπέζι της Abramovic, το υπέροχο δέντρο του Ai Weiwei, που είχαμε δει και στην αυλή της Royal Academy, το διαδραστικό Museum of Contemporary African Art 1997-2002 του Meschac Gaba και το συναρπαστικό video αρχείο των Charles Atlas και Shunk-Kender.

Info εκθέσεων

Etel Adnan: The Weight of the World
2 Ιουνίου – 11 Σεπτεμβρίου | Serpentine Sackler Gallery

Felix Gonzalez-Torres
27 Μαΐου – 30 Ιουλίου | Hauser and Wirth

Switch House, η νέα πτέρυγα της Tate Modern


Το παρόν κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στο ελculture για το οποίο γράφτηκε.